www.filozofia.prv.pl

Przegląd Oniryczny

ARYSTOTELES

Dzieła:
  Byt i substancja
  Wiedza o pierwszych przyczynach
  Doskonałość etyczna
  O człowieku wielkodusznym

Arystoteles (384-322 p.n.e.) - jeden z najwszechstronniejszych myślicieli greckich. Zajmował się praktycznie każdą dziedziną ówczesnej wiedzy. Był synem Nikomacha, nadwornego lekarza króla Macedonii. Pochodził ze Stagiry, stąd zwany bywa Stagirytą. Ok. 366-347 p.n.e. kształcił się w Akademii Platońskiej. Po śmierci Platona udał się do Myzji, a następnie do Mityleny. W latach 343-340 p.n.e. przebywał na dworze Filipa Macedońskiego jako wychowawca jego syna Aleksandra (późniejszego Aleksandra Macedońskiego). W 335 p.n.e. powrócił do Aten, gdzie założył szkołę filozoficzną Likejon, którą od znajdującego się tam portyku nazwano Peripatos, a jej uczniów perypatetykami, stąd że dyskutowali przechadzając się. Jako cudzoziemiec nie mógł nabyć ziemi na własność, więc wynajął budynki od świątyni muz i tam urządził sale wykładowe, bibliotekę i pracownie. Szkoła Arystotelesa przywiązywała olbrzymią wagę do metody empirycznej, korzystając z ogromnego materiału zebranego przez Arystotelesa (na rozkaz Aleksandra jego żołnierze zbierali i przywozili np. rośliny), w naukach zoologicznych korzystano także z doświadczenia rybaków, myśliwych czy pasterzy. Po śmierci Aleksandra do władzy w Atenach doszło stronnictwo wrogie wpływom macedońskim. W 323 p.n.e. Arystoteles, zagrożony procesem o bezbożność, schronił się w Chalcynie, gdzie spędził resztę życia.
Początkowo był zwolennikiem Platona, z czasem jednak wykształcił własny system filozoficzny. Jak mawiał: "Platon przyjacielem, lecz większą przyjaciółką prawda".
Stworzył podstawy logiki opracowując teorię pojęć i sądów, zwłaszcza zasady sylogizmu (sylogistyka Arystotelesa).
Dokonał podziału filozofii na praktyczną: tj. etykę i politykę, oraz teoretyczną: fizykę, matematykę i "filozofię pierwszą", zwaną później metafizyką, na polu której jego dokonania okazały się szczególnie doniosłe. Twierdził, że każda rzecz zbudowana jest z 2 niesamodzielnych zasad wewnętrznych: aktywnej formy i biernej materii (tzw. hermafolizm). Oprócz zasad wewnętrznych wydzielił 2 przyczyny zewnętrzne: sprawczą i celową, czyli to, dzięki czemu, i to, ze względu na co coś zaistniało. Odrzucił platońską teorię idei, twierdził, że istnieją tylko konkretne rzeczy jednostkowe, stanowiące samodzielne bytowo substancje, w przeciwieństwie do niesamodzielnych - przypadłości.
Stworzył pojęcie absolutnie nieuformowanej i odwiecznej materii pierwszej, stanowiącej podłoże wszystkiego. Był twórcą teorii aktu i możności oraz entelechii (osiągnięcie najdoskonalszej formy) jako zasady stawania się danego bytu. Teza, iż ruch, który dokonuje się w istniejącym odwiecznie świecie, miał początek, doprowadziła go do koncepcji pierwszego poruszyciela, stanowiącego też cel owego ruchu - czyli transcendentnego Boga. Wyodrębnił 3 rodzaje duszy: duszę roślinną (wegetatywną), zwierzęcą (zmysłową) i - właściwą jedynie człowiekowi - rozumną. Człowiek jest wg niego istotą społeczną, mogącą tylko we wspólnocie rozwinąć swoje możliwości.
W etyce propagował zasadę środka, tj. unikanie skrajności; za cel ludzkiego działania uważał dobro i szczęście.
Rozwinął naukę o państwie (politykę). Dokonał analizy ustroju politycznego 158 greckich polis.
W psychologii analizował fizjologiczne podstawy takich zjawisk psychicznych jak: pamięć, marzenia senne i wyobrażenie. Badał także prawa kojarzenia.
Jak na tak odległego w czasie uczonego, zachowało się nadspodziewanie wiele jego dzieł. Olbrzymia w tym zasługa Arabów. Arystotelikami byli m.in. Awicenna i Awerroes. Jego pisma uporządkował i skatalogował ok. 70 p.n.e. Andronikos z Rodos. Podzielił je na literackie - ujęte przeważnie w formę dialogu - i szkolne, przeznaczone do słuchania, czyli wykłady.
Do pism literackich, z których zachowało się najwięcej fragmentów zaliczamy m.in.: O filozofii, O ideach, Eudemos czyli o duszy.
Pisma szkolne stanowią tzw. Corpus aristotelicum. Dzielą się na: logiczne (np. Topika, Sofizmaty), metafizyczne (Metafizyka), z filozofii przyrody i nauk przyrodniczych (O niebie, Historia zwierząt), z filozofii praktycznej (O cnotach i wadach, Poetyka). W Poetyce jako pierwszy filozof potraktował poezję jako osobną dziedzinę sztuki.
Arystoteles należy do najwybitniejszych postaci w dziejach filozofii (w średniowieczu zwano go po prostu Filozofem), a jego dorobek wywarł przemożny wpływ na dalszy rozwój nauki i filozofii. Do dzieł Arystotelesa sięgał św. Tomasz, tworząc arystotelizm.